Kasong Trillaness

Aakdain ko ang isang karanasang wala akong kaaklam-alam, at marahil para ay hindi ko dapat pakialam. Peromay gaoon ba? Ang tao ay tao. Lahat ng may kaugnayan sa tao, ay may kaugnayan sa akin.

Kaya sa kabila ng kung ilang araw na pagkakasangkutsa ko sa gamot, pawis, ubo ang paninikip ng hinga, sinikag kong bumangin para mag-blog Nsabay pa ang hinagpis ng lamas sa adbenturiso ni Senador Trillannes at garapal na pang-nagaw nila ng kapangyarihan Gumimik na rin ng ganito ang bagitong poster boy ng Oposisyon sa Oakwood (Bakit mahilig siya sa kuxury hotel?)Siyempre, kinasuhan siya ng Gobyerno.
Iisa ang gusto nating lahat.
Ang alam ko, demokrasya, Paano matatamo,? Kailangan ang rule of law. Dapat nating itaguyod ang batas sa lahat ng pagkajataon. Walang short cut dito, Hindi pwedeng mainip o mapikon dahil mabagal ang proseso.
Ano ang ginawa ni Trillanes. Kumendidatong senado. Okay lang iyon, ganoon sa demokraasya. Lahat ubrang tumakbo. Kaso, nanalo. Alam niya hindi siya puwedeng maupo hanggang may kasong nililitis laban sa kanya. Yon ang sinasabi ng batas. Talagang ganoon. Hindi niya mairepsent ang mga bumoto sa kanya dahil inililitis pa nga.
Noong isang araw, nabuwit na naman sa gobyerno si Trillanes. Nag-alsa naman sa lobby ng Manila Pen? Nagiging maluhong bisyo na yata yan, ha.

Panulat sa Panahon ng Impormasyon

Sa panahon ng impormasyon, kayrami-rami ng paraan para makipagkomunikasyon ang tao sa higit na mabilis na paraan. Nariyan ang text messaging, ang e-mail, at iba pa.

Sa ganitong pangyayari, maitatanong kung ano pa ang silbi ng pagsulat. May puwang pa ba ang pagsusulat sa mundong laging nagkukumahog?

Naniniwala kaming lalong mahalaga ngayon ang pagsulat. Kahit kagyat ang karaniwang komunikasyon, mahalagang masanay tayo sa pagsusulat na mapagparanas. Hindi dapat mawala sa tao ang kasanayan ng mapagparanas na pagpapahayag ng ating mga naiisip at nararanasan.

Hindi sapat na malaman ang ano, sino, kailan at saan mga bagay. Marami man tayong nakaimbak na impormasyon sa ating isip, hindi iyon sapat upang maging buo ang ating kaalaman. Kailangan pa rin nating maranasan ang mga ideya. Kailangang maging kongkreto ang mga bagay. Kailangan nating makita ang bawat kaalaman, marinig ang bawat mga impormasyon, malasahan kahit mga damdamin upang hindi lang natin sila pansamantalang malaman, kundi upang lubos natin silang maunawaan nang higit sa mainiping saglit o sandali.

Kanser Ngayon

Dumalo ako sa takayan ng PETA Writers Pool kaugnay ng binubuong dula tungkol modernong adaptasyon ng Noli at Fili. Kapanapanabik ang premis ng proyekto. Kung ngayong isusulat ni Rizal ang tungkol sa kanser ng lipunan, ano kaya ito? Sa dinami-rami ng suliranin ng lipunang Filipino, tiyak na magpipista ang sinomang susulat sa pamimili kung ano ang balakid sa pag-unlad ng bayan.

Sabihin pa, malaki ang pagkakaiba noong siglo 19 nang sulatin ni Rizal ang kanyang dalawang nobela at ngayong kasalukuyang milenyo. Noon, hindi madaling tukuyin ang kanser dahil hindi malaya ang bayan. Maaaring ngayon ay mayroon na tayong kalayaan ngunit hindi nito pinadadali ang pagtukoy kung anong kanser mayroon tayo.

Ayon sa nobela ni Rizal ang kanser na inilalantad niya ay ang paghahari ng Simbahan, ng mga prayle, at ang pananaig ng kamalayang kolonyal, maging sa mga katutubo. Sa senaryo ni Dr. Nicanor Tiongson, ang naatasang gumawa ng dula, ang kasalukuyang kanser na humahadlang sa pag-unlad ng bayan ay hindi lamang ang talamak na korupsiyon na bumubulok sa lahat ng antas ng lipunan, kundi ang kamalayang makasarili ng kahut anong partido o kilusan, maging sa kanan, kaliwa o sa gitna. Nailahad niya ito batay sa naratibo ng daluyong o baha, gaya ng naganap sa Infante, Quezon o sa Ormoc, Leyte.

Sabihin pa, malusog ang pananaliksik ni Dr. Tiongson. Natitiyak naming magiging tagumpay hindi lamang ang pagtatanghal ng dula, kundi ang pagpapamulat ng akda sa mga Filipino sa tunay na dahilan ng ating pagkalugami.

Ebolusyon ng Isang Playwright 1

Sabi ni Aristotle sa mimetikong aksiyon at usapan nagsimula ang lahat. Sa likas na hilig ng tao na manggaya. Kaya sinasabing sa kanluran, mimesis ang simula ng dula. Ang lahat ay bukal ng mapaglarong diwa, ng kamalayang gaya-gaya at mapanudyo.

Ngunit para sa aking personal na karanasan, hindi eksaktong-eksakto na gaya ng sabi ni Aristotle. Ang buhay ko biulang dramatista ay mula sa pagkahaling ko sa mga ma;igno.
Bata pa raw ako, kuwento ni nanay, kinilabutan na siya sa akin. Naghinala na siyang hindi lamang ang aming mga kapitbahay ang kalaro ko at hindi lamang ang maliliit na plastik na karaniwang gamit sa pang-araw-araw na buhay ang aking mga laruan at aliwan, kundi pati mga nilalang at bagay na di nakikita ng kanyang dalawang mata pero walang tigil kong hinuhunta kapag nalingat siya at ako ay nabayaan niyang nag-iisa. Sa mga karaniwang makakita sa akin, ang konklusyon nila'y kinakausap ko lamang ang sarili ko.

Hindi ganoon ang hinala ni nanay. Hindi ako basta nagsasalita nang malakas o nakikipag-usap sa sarili. Mayroon talaga akong kinakausap na nagkataon lamang na hindi niya nakikita kaya hindi niya mapagsino. Akala ng iba, pinaglalaruan ang ng duwende. Marami ang may sapantaha na pinagpapakitaan ako ng mga lamang-lupa na noong unang mga taon ng dekada 60 ay kung bakit naman parang kuyog na nanirahan sa La Loma.

Kadalasan, nasa isang sulok ako. nakaharap sa panulukan ng dalawang halos kulay-itim at kahoy na dingding. Kalaunan ko na lang malalamang sa madidilim na sulok tulad nito pinaniniwalaang may pintong lagusan ang mga maligno, duwende, at mga lamang-lupa.
Lumilitaw sila sa mga singit-singit ng palapa ng dingding. Iniluluwa ng maliliit na butas ng mga hugpungan.

Upang batiin ako. O tiyaking hindi kahabag-habag kahit para sa isang batang tulad ko ang mapag-isa. Ngingiti sila. Kakaway. At mapapaungol ako. Nanlalaki ang mga mata. Mapapalingon sa paligid upang maghanbap ng kasama. At mapapansin kong ako'y nag-iisa o naroon man si nanay ay nakatungo naman sa kanyang tinatahi kaya para ring wala akong kasama. Saglit akong matatakot. Magpapagibik ako. Pero mananatili lang si nanay sa kanyang walang imik na pagkakayuko sa karayom at sinulid at kakawayan ako ng maligno. Ngingitian. Pasrang sinasabing "Huwag, huwag kang matakot. Kalaro mo kami."

Mapapatango ako. At noon magsisimula ang aming usapan. Sa gayon, nagsimula ang buhay para sa akin. Ang buhay ay walang katapusang diyalogo.

Na nagsimula sa pakikipag-usap ko sa mga maligno.

Hamon ng Pagiging Mandudula

Akala lamang ng iba ay madali ang maging mandudula. Pero tulad ng klasikong sigaw ni Carlo Aquino kay Vilmna santos sa isang pelikula, "Pero hindi, hindi, hindi!"

Ang totoo marami ang nag-aakalang madali lang ang gawaing pagmamanunulat. Gaya ng impresyon ng aking mga kaibigan, pasulat-sulat lang ay kumikita na. Ilang oras lang na tutunganga sa harap ng makinilya o kompyuter, pera na. Pero gaya ng ibang akala, hindi totoo iyon at malayong-malayo sa karanasan ng mga manunulat.

Huwag na nating busisiin pa ang hirap na dinaranas ng isang nais maging makata, kuwentista o mandudula.Bukod sa pisikal na aspekto ng gawain ng pagmamanunulat (hindi madaling tumunganga sa harap ng kompyuter, makinilya o kahit pa ng blankong papel), lagi ring nakataya ang kaluluwa (pagkatao) ng isang writer tuwing siya ay aakda.

Higit pa rito ang kailangan sa pagiging playwright. Sabihin na nating nairaos ng dramatista ang akda. Maaaring nakasulat siya ng mahilab-hilab na dula, kahit maikling dula na siyang uso ngayon. Hindi pa rin maaaring maging tiyesong-tiyeso ang buhay niya. Hindi sa pagsusulat natatapos ang kanyang gawain bilang manunulat.

Di tulad ng makata at kuwentista na paglalathala na ang dapat isipin, ang mandudula ay haharap muna sa hamon ng pagtatanghal. Sa paghanap ng pagkakataong maipalabas ang sinulat niyang akda.

Panibagong kasanayan, talino, o koneksiyon ang kailangan para dito. Una, sa paghahanap ng pagkakataon at grupong magtatanghal sa iyong dula. Alam nating hindi marami ang ganitong pagkakataon. Kaya dapat sunggaban ng mandudula bawat pagkakataong makita niya.

May ilan lang na teatrong pandulaan sa Pilipinas. Sa mga ito, ilan lang ang regular na nagpapalabas o may season. Sa may regular na season, ilan ang laging naghahanap ng bago o orihinal na dula? Hindi kataka-takang iilang mandudula lang ang naipakikilala sa publiko taon-taon.Hindi rin kataka-taka kung mas marami sa mga nais maging playwright ang magkasya na lang sa pagiging mandudula sa isip, o sa pamamagitan ng mga grupong amateur(ibig sabihin, walang pera, kulang sa karanasan o talino, at walang manonood).

Kaya mahirap asahang kikita ang isang mandudula mula sa pagtatanghal ng sinulat niya. Baka mas malamang, siya pa ang gumastos. Bukod sa pakikiusap na itanghal naman ang nasulat niyang dula.

Dito sa unang hakbang pa lamang ay mahirap nang makalusot ang kahit sinong nagnanais maging mandudula. Kaya sa ibang pagkakataon ko na itutuloy ang hirap na kailangang danasin ng isang manunulat bilang playwright.

Sapat ng sabihing ito ang dahilan kung bakit napakakonti ng mamdudula sa entablado sa kasalukuyan.

Paghahanap ng Kapalaran

Marami sa atin ang naniwala sa kuwento ng El Dorado noong bata pa tayo. Ang El Dorado'y isang lungsod ng ginto na pilit pinagsikapang marating ng lahat.Di iilan ang gumalugad sa mundo para hanapin ang pook ng ginto, ang kapalaran. Hindi lamang ng mga conquistador, dahil bawat isa sa atin ay nagmimithing magtamo ng magandang konabukasan.

Kahit sa katutubong panitikang-bayan ay may katumbas ang El Dorado. Sa Leyte, ito ang sinaunang pangalan ng pulo, ang Tendaya. Bundok daw ng ginto. Hinangad rin ng mga Espanyol noong bago mag-siglo 16 na marating ang maalamat na pook. Pero nabigo sila, dahil kuwento lamang ang lahat. Walang totoong Tendaya, walang tunay na pook na siyang magbibigay sa atin ng magandang kapalaran. Walang katotohanan ang sabi-sabi. Isa lamang itong sinaunang panaginip o lihim na mithi ng ating mga ninuno.

Nang mananghalian kami sa ADB, isang mahalagang insight ang ibinahagi sa amin ng bunsong kapatid ni Gaying, na nagpatanghalian sa amin nang araw na iyon. Sinabi niyang totoong may Tendaya. May lugar kung saan matatagpuan ang kapalaran, at siya mismo'y ,akapagpapatunay nito dahil nasaksihan niya sa maraming taon ng pagtatrabaho sa ADB.

May tunay na tendaya sa paaralan o lugar na pagtatrabahuhan.

Huwag kayong magtawa. Tama ang nabasa ninyo. Ang ating kapalaran ay karaniwang matatagpuan sa eskuwelahan o sa trabahong pinapasukan. Dahil malamang sa paaralan o sa trabaho tayo nakakatagpo ng ating magiging asawa. Ng katuwang habambuhay. Ng ating kapalaran.

Maaaring hindi laging bundok ng ginto ang lagi nating nasusumpungan, pero sapat nang mapatunayang mauroon ng palang kapalaran. Para magsimula tayong humakbang at maglakbay .

Problema ng Isang Guro

Marahil naninibago ako sa pagtuturo. Naalala ko tuloy ang isang kaibigan na kamakailan ay humingi sa akin ng payo tungkol sa pagtuturo. At ngayo'y ako naman yata ang nangangailangan ng payo kung ano ang gagawin sa mga estudyanteng hindi nagbabasa o ayaw magbasa.

Sa unang araw ng klase, nililinaw ko ang aking mga patakaran, kasabay ng pagpapaliwanag sa nilalaman ng silabus, para bigyan ng pagkakataon ang estudyante na lumipat ng section kung sa palagay niya ay hindi siya masisiyahan sa paraan ko ng pagtuturo. Isa sa patakaran ko: ang hindi nagbasa ng assignment, palalabasin ko ng silid, walang karapatang dumalo ng klase ang estudyante na hindi naghanda para sa klase. ang hindi nag-abala para sa klase ay hindi ko rin pag-aabalahang turuan.

Bago ako pormal na tumalakay ng aralin, kailangang lumabas ang mga hindi nagbasa. Maaaring manatili sa klase kung hihingi ang estudyante ng permiso sa buong klase para makadalo sa talakayan, kahit hindi siya nagbasa. Ang mahuli kiong hindi nagbasa, binabalaan kong ihuhulog ko sa bintana o kakaladkarin sa buhok pababa ng hagdan.

May katwiran ba akong gawin iyon? Ang mas mahalagang tanong: paano ko maeengganyong magbasa ang mga estudyante?

Ang itinuturo ko ay literatura, isang reading course. Ibig sabihin, pasra kami magkaroon ng palitan ng kuro-kuro ng mga mag-aaral kailangang nabasa nila ang akdang pinag-uusapan. Available naman ang mga akda. Nasa isang libro o pinagsama-sama sa isang koleksiyon. Hindi na nila kailangang pumunta sa library at maghanap. ang kailangan na lang talaga nilang gawin ay magbasa.
Ni hindi ko hinihingi na maintindihan o maipaliwanag nila ang akda. Basta basahin lang.

Pero kahapon, nang pakiusapan kong lumabas ng silid ang mga hindi nagbasa, nagulat ako nang halos sampung estudyante ang tumayo at lumabas ng kuwarto. Karamihan ay babae.

Sa loob ko'y napailing ako. Pero napaisip din kung ano pa ang maaari kong gawin paea pilitin ang mga mag-aaral na mag-aral.

Huntahan Tungkol sa Pre-Departure Area

Kahapon ng umaga ang balitang salubong ni Vim: "Pumanaw na si Sir Sidffrey Ordonez."
Sabi ko: "Matanda na naman siya. Me sakit ba?"
Hindi napansin ni Vim ang tanong ko.
Rene:"E si Adrian, Kumusta?"
Vim: "Ayaw pa raw palabasin ng ospital. Hindi yata masabi ng doktor -"
Rene: "Ang alin? Matetepok na rin ba?"
Vim: "Baka."
Pagkaraan ng mahabang sandali, sumali si Arlene sa usapan.
Arlene: "Ikaw ba, Rene, nagsisimba?"Rene: "Siyempre naman. Ano'ng akala mo sa akin? ... First mass pa, tuwing Sunday. (Pagkaraan pa ng ilang sandali.) Kaya tanggap ko na. Anytime, pwede na akong mamatay. Wala naman tayong magagawa; tiyak na darating 'yon. e di wag na lang labanan. Sana lang, wag na ako'ng maghirap o ang pamilya ko."
Vim: "Kaya nga dapat kang magpalakas. Mas maganda kung maging National Artist ka nang buhay ka, para - 'Palakpakan po natin si Ginoong Villanueva.' Hindi 'yong- 'Mag-ukol po tayo ng sandaling katahimikan para kay Ginoong Villanueva.'"
Rene: "Oo, maganda nga 'yon. Pero hindi naman natin kontrolado 'yon."
Vim: "Kaya nga dinig ko, ibibigay na raw kay Mrs. Bonifacio yung award, basta wag na lang niyang masyadong lakarin e."

Bgayong Gabi, Nakatabi Ko na ang Pasko

Ilang araw ko nang pinagsusutpetsahang siya'y darating. Ilang gabi ko na siyang inaabangan. Katunayan, ilang umaga ko na siyang pinakikiramdaman. Alam kong di siya kakatok. Hindi manggigising para magpa-Tao po pero natitiyak kong magpapagibik siya kapag dumating.

Inaasahan kong hahawiin niya ang kumot na nakalatag sa aking paanan. O pauusugin ako sa aking pagkakahiga. baka nga mapilitan akong mamaluktot o yumakap nang mahigpit sa aking lumang dantayan.

Pero hindi pa rin mawala ang aking pag-aalinlangan. sa kabila ng aking pag-aabanga at katiyakang susulpot siya, ilang araw na akong tila pinaglalalangan ng aking pinakahihintay. Pagbukas ko ng radyo kinaumagahan ay matatanto ko na mali pala ang aking sapantaha. Hindi siya ang dumating. May bagyo sa Bangladesh o sa hilaga o saanman kaya naninigas na naman ang aking mga paa at tila nakakita ng multo ang namumutla kong mga palad.

Hindi tuloy maiwasang sumagi sa isip ko na maeahil, ang pagkakamali ko'y hindi maiiwasang bahagi ng pagtanda. Ipinagkakanulo na ako ng aking pandamdam.

Di gaya noong bata pa ako. O noong barta-bata pa. Agad kong nahuhulaan ang kanyang pagdating. Hindi ko siya ipinagkakamali sa iba: hindi sa ulan, lalo sa bagyo.

Nong araw, kilalang-kilala ko ang lamig ng kapaskuhan dahil iba ang haplos nito sa aking mukha at binti kaysa sa lamig ng tikatik o malakas na ulan. Iba ang amihan ng Disyembre kaysa hanging dala ng bagyo mulang pasipiko o Dagat Tsina.

Pero kanina, tanghali pa lang ay naramdaman kong nariyan na siya. Bahagya ko ngang sinisi ang sarili ko kung bakit nagmatigas ang ulo at hindi nagbaon ng panggonaw. At hindi ako niloloko ng aking balat. Bahit galing ako sa silid na may air-con. o kahit na nasa labas kami at ang mga bakanteng baso ng kape ay nililipad ng hangin mula sa aming mesa. iba ang lamig ng pasko sa lamig ng air con, sa lamig ng bagyo, sa basta lamig.

Nang mahiga ako para matulog, buong pag-asam ko pinakinaramdamang muli ang pagdating niya sa bahay. Binalak ko pa ngang magpahid ng virgin coconut oil para iligtas sa panlalamig ang aking mga paa. Pero sa huli, pinigil ko ang sarili ko. Maano kung ginawin. Hindi ba't ilang araw ko nang hinihintay-hintay ang lamig ng pasko. Nakahiga na ako at nakakumot nang marahang-marahan kong naramdaman ang pagtabi niya sa akin sa higaan. Nakangiti akong nagpalipas ng maraming sandali. alam kong pagkaraan ng ilang minuto, hindi niya mapipigil na ako'y yapusin at siilin ng buong lambing.

Tila nahihibang kong dinukot ang aking singit upang kanlungin ng init niyon ang aking palad. Sa walas, hindi ako nabigo. Batid kong katabi ko na ang lamig ng pasko.

Perpektong Araw

Napakasayang araw nito Hindi dahil sa anupaman, kundi dahil kasama ko ang aking mga kaibigan sa loob ng ilang oras. Ipinagpalit ko ang aking mga estudyante sa apat na kaibigan ko; na bihira kong ginagawa. Ibig sabihin, maaga pa'y pinaghandaan ko na ang hindi pagdalo sa klase para sa buwanang pagkikita naming magkakaibigan.

Nagsimula ang umaga namin sa usaping espiritwal, sa pagitan ng tawanan at balitaan. Naitanong ko sa kanila kung hindi kaya kahinaan o kapintasang maituturing ang pangyayari na marami akong kakilala na tila lantarang napapalapit sa Diyos sa panahon ng pagtanda. Naitanong ko ito dahil naisip ko, hindi kaya sabihin ng Diyos na kaya lamang lumalapit sa akin ang taong ito dahil wala nang ibang malapitan. Kung baga, wala nang choice kundi maging maka-Diyos o espirituwal.
Magkasabay halos na tumutol sina G. at J. Sabi ni G: "Napakahaba ng pasensiya ng Diyos. Lagi ka niyang hihintayin na lumapit sa kanya." Sabi ni J: "Ano ang masama roon? Ang pagiging espirituwal naman, para kahit kanino, ay isang mahabang proseso. Madalas, buong buhay ang kailangan para matanto natin ang halaga nito." Dahil sa narinig kong iyon, gumanda na ang araw ko.

Pero lalo pang nadagdagan ang aking kasiyahan nang palipasin namin ang oras sa Asian Development Bank at planuhin kung paano ang aming Christmas dinner, exchange gift (magkakahiwalay na kami nang may makaaalalang nakalimutan naming pag-usapan ang isusuot na color scheme sa gabi na aming pamasko sa sarili.)

Pinagtawanan namin ang aming grupo at mga sarili. (Darna ang pangalan ng aming grupo. Nang may magtanong kung ano ang Darna para sa bawat isa. "Bato! para makalipad" sabi ni G. "Bandanang nakatakip sa pekpek," sabi ko. "Pwedeng pag-usapan kahit ano," sabi L. Nakalimutan ko na ang sinabi nina J at R.)

Higit sa lahat, pinagtawanan namin ang aming mga kahinaan at ang aming mga kabulastugan. Maraming pagkakataong kailangan kong magtiim ng bagang para hindi tuluyang maiyak sa tuwa.

Patuloy ang aking kagalakan hanggang sa pagbabalik namin sa UP? At sino ang nadatnang ko kundi isang dating matalik na kaibigang ilang buwan ko nang hindi nakikita. ang tagal at ang higpit ng kumustahan namin.

Hanggang sa pagdating ko sa bahay ay nanatili ang magaang na pakiramdam. Para akong may nakasubong cteam puff sa bibig o para akong nakahiga sa kamang yari sa kulay pulang cotton candy. Nang magbukas ako ng telebisyon, akalain mo bang ang palabas ay tungkol sa Paris!

Napilitan tuloy akong matulog nang hindi sinisira ang rupok ng cotton candy. Ang ginawa ko? Nagsalang ako ng CD at nagpaantok habang nakikinig ng tila nagkakandirit na mga awit ni Edith Piaf.

Hindi ko na bubuisisiin kung bakit naging parang perpekto ang araw na ito.Sapat na ang naranasan ko ang gayon kagandang araw.

Ano pa'ng mga Pangarap Mo?

Napatda ako ng ilang sagli nang itanong iyon sa akin ng aking kaibigan. Sa maikling panahon, biglang nagbalik sa akin ang marami kong mga balak noong araw na natupad at di natupad. Hindi ko maiwasang magpanic. Hindi ko akalaing mag-aapuhap ako ng isasagot.

Hindi dahil sa naubusan na ako ng mga balak o pangarap, tinantiya ko lang kung hindi matatawa ang aking kausap. Una, dahil ang mga pangarap ko'y hindi na para sa sarili. Pangalawa, hindi katulad ng dati na walang gatol kong nasasabi ang mga hinahangad ko para sa akin, ngayong parang malabo o masyadong malawak ang mga gusto ko. Hindi ko matukoy dahil ang totoo'y hindi ako sigurado kung paano tukuyin.

Dahil may suspetsa akong hindi na magtatagal at ang aking kalusuga'y susuko sa anyaya ng pagpapahingalay, minabuti kong huwag nang mag-isip ng kung ano-anong balakin para sa aking sarili. Bagaman napakahirap gawin dahil hindi basta-basta maiwawaksi ang mga paghahangad,paulit-ulit ko itong sinisikap. Ayaw ko nang gumawa ng malalaking balak. Ayaw ko nang bumuo ng malalaking pangarap. Itinatalaga ko ang sarili sa kung anoman ang sumapit, sa kahit ano ang dumating. Sa isang banda, mabisang paraan ang gayon upang makaiwas sa mga di-inaasahang bigwas ng pagkabigo. Naiiwasan din nitong mapagod ang marupok kong puso.

Aaminin ko, madalas kong malimutan ang ilang ulit ko nang nasabi sa sarili: iwasang magplano, tama na ang paghahangad. Gayonman, marami pa rng pagkakataong may maiisip akong bagay na nais kong gawin o nais makamit. Gaya na lamang ng araw-araw na pag-aabala sa blog na ito upang maging isang libro.

Kahit paano, naiiwasan ko ang pag-iisip ng mga plano, ang paggawa ng mga balak, ang pagkakaroon ng mga pangarap. Pero naroon pa rin ang paghahangad para sa iba. Higit sa lahat kay Luna. Sa aking mga anak, gayon din kay Ann. May pangarap pa rin ako para kay nanay at Tiyo Horatio. Hindi ko maiwasang magkaroon ng pangarap para sa aking mga kapatid at sa ilang kaibigan.

Pero hindi na rin tulad ng mga dating pangarap ko sa aking sarili noong araw, laging tiyak at malinaw kung paano makamit. Ang pangarap ko ngayon para sa iba ay pangkalahatang paghahangad na sana'y makamit nila ang ligaya. Kung noong araw ko naisip ito, baka napaismid ako at nasabing Ano ba 'yon? Parang pangarap na world peace ng isang kandidata sa Miss Universe. Pero, ganoon.

Maaring iyon ay isang paraan upang ikubli ang sarili sa posibleng pagdating ng kabiguan, maaaring isa pang tanda ng tumatandang karuwagan o pag-iwas na masaktan. At mauunawaan naman kung bakit: nananakit na ang aking mga buto, at namimitig ang aking kalamnan. Madalas ding pakiramdam ko'y hapong-hapo na ang aking puso.

Ang totoo, kung may malaki at tiyak na pangarap pa akong natitira, iyon ay ang sana'y lubuisan na akong mapahinga.

Kumpisal ng isang Guro bilang Mag-aaral

Ngayon ko lang ipagtatapat ito: Akala ng mga kaibigan ko saTelon, tinuruan ko silang magsulat ng dula. Pero hindi nila alam, ako ang natuto mula sa kanila.

1982 nang itatag namin ang Telon Playwrights Circle, matapos ang playwriting workshop na itinaguyod ng U.P. Student Council. Tila lahat kami'y nakatagpo ng kapatid na mahilig ring kumain; magkipaguwentuhan; at manood, magbasa at paminsan-minsa'y magsulat ng dula. Matapos ang ilang linggo, nagpasya kaming pormal na buuin ang samahan at itatag ang Telon Playwtrights Circle. Sa maliit na kuwarto namin sa UPBliss kami regular na nagkikita-kita at nagdadaldalan, nagtatarayan, nagkakainitan ng ulo kung minsan. Hindi maiwasang mapika sa isa't isa kung minsan, pero laging nagtatangkang unawain ang kanya-kanyang idiosyncracies.

Madalas din kaming sama-samang kumain sa UP Hostel at maglakad sa ilalim ng malalagong akasya at kabalyero ng Diliman. Nasaksihan namin ang pagkakagulang at pagbabago ng estado nang isa't isa. May mga umibig at nabigo, at muling umiibig nang parang walang kadala-dala. May mga nakasulat ng dula, may naging makata, may iba ang pinagkadalubhasaan.

Marami kaming karanasang hindi marahil namin mararanasan kundi dahil sa samahan. nagtanghal din kami ng dula. Nagsanay ng mga estudyante. Sumabak sa iba't ibang gawain sa produksiyon, kahit sa simula'y wala kaming alam kung paano iyon gagawin.

Ang panahon namin sa Telon ay panahon ng pagkakagulang. Kaya bawat munting sugat at karampot na tuwa ay nakintal sa aming gunita. Hindi espesyal dahil likas na ganoon, kundi nahahanda kaming magkaroon ng makikintal na karanasal. At maraming kaming kaalamang natatak sa aming kamalayan.

Lalo ang kaalaman tungkol sa dula. Ang totoo, hindi ang mga teknikal na aspekto sa pagkatha ng dula ang natanim sa isip ko, kundi mga kamalayan tungkol sa buhay. Paano magtiwala. Paano mabigo at muling umasa. Paano bumangon at hindi kaagad-agad mawindang sa maraming karaniwang pagsubok ng buhay. Paano bumuo ng tauhan at magpakatao. Paano magpahalaga sa iba at sa kaligayahan. Marami sa halagahan ko ngayon ang malilingon ko sa aming samahan, malay man kami o hindi.

Masasabi ko ring hindi lang ako nakatagpo ng mga kakilala at kaibigan, nabigyan ako ng Telon ng pagkakataon na magkaroon ng mga kaibigang panghabambuhay. Oo, mayrtoon ding mga pagkakaibigang pinutol at tinalikuran, pero bahagi lang iyon ng mas mahalagang leksiyon na natutunan ko sa Telon, ang kung paano mabiuhay.

Sigurado akong may mga darating pa akong bagong kaibigan at ibang samahan, pero lagi ko silang susukatin sa pamantayan ng Telon. Bagaman alam kong hindi mapipigilan dahil itinalaga ng buihay, lihim kong idinarasal na sanay huwag agad bumaba ang Telon.

Entablado Klasiko

Kagabi'y dumalo ako sa paglulunsad ng apat na bagong munting libro ng Pambansang Alagad ng Sining Bien Lumbera, ang Entablado Klasiko ng ateneo de Manila Press. salin ng mga dula ang serye ng Entablado klasiko, ng Julio Cesar ni Shakespeare, Blood Wedding ni Federico Lorca, Kaaway ni Maxim Gorky, at , ang paborito ko, Retrato ng Artista bilang Filipino ni Nick Joaquin.

Naging okasyon ang paglulunsad upang muling sumagi sa isip ko ang panghihinayang na tila hindi lubhang pinagkakaabalahang ng mga awtor na Filipino ang gawaing pagsasalibro ng kanilang mga obra. Kaya lumilipas ang mga taon at ang mga produkto ng katutubong imahinasyon ay basta na lamang nalilibing sa limot.

Pinatindi pa ng dalamhating iyon ng pagtatagpo namin ng kaibigang Bonbifacio Ilagan. Matagal ko na ring hinihintay-hintay ang paglilimbag niya ng kanyang mga obra, lalo na ang Pagsambang Bayan. sabi ko nga, hindi kumpletong maisusulat ang kasaysayan ng kontemporanyong dulang Filipino hanggang hindi naililibro ang mga dula ni Boni.

Ito rin ang paksa ng usapan namin ni Tim noong isang araw sa Faculty Center. Ang daming mandudula ang hindi nag-aabalang likumin sa isang libro ang kanilang mga dula. Nakakahik isiping hanggang ngayon, walang koleksiyon ng dula ang Peta o Tanghalang Pilipino ng CCP.

Nakapanghihinayang kung hindi maasikaso ang paglilimbag. Sa dula, napakaimportante na malimbag ang texto, matipon sa isang koleksiyon ang puta-putaking mga obra, lahit mga obra ng kabataan, dahil hindi sapat sa dula ang matanghal.

Hindi sapat ang dalawang oras na pagbuhay sa entablado ng isang dula para makintal ito sa ating kamalayan. Gaano man kahusay ang pagganap ng mga artista at iba pang talinong bumuhay sa dula sa pamamagitan ng produksiyon.

Para matanim sa ating kolektibong karanasan, kailangan ang paglilimbag upang ang hindi kayang ipadanas ng dalawang oras na pagtatanghal ay muli nating mabuhay sa ating gunita. Hindi sa bisa ng ibang artista, galaw, kasuotan, pag-iilaw o iba pa. Kundi ng sarili nating imahinasyon.

Kailangang mapakilos ng mga nakalimbag na salita ang ating isip upang mabuhay ang dula, upang masagip mula sa hukay ng paglimot ang isang karanasan.

Tasa-tasang Ligaya

Dahil sa aking kalusugan, lahat ng gawin ko ngayo'y medya-kedya na lamang. In moderation sa Inggles.Laging may pagpipigil. Laging may renda. Di lang sa pagkain; lalo sa saya.

May mga pagkaing talagang bawal, kau\ya kailangang iwasan o bawasan. Gaya ng matatamis, kahit sariwang prutas. Isang pisngi ng mangga. Ilang piraso lang ng ubas.
kaunting-kaunting karne. Sanghiwang sinlaki ng kahon ng posporo. Isang puswelong kanin. Pero kahit gaano karaming guylay, gaya ng kangkong sa sinigang. O talbos ng kamote. Mas mainam kung maraming gulay bago magsimula ng regular na kain.

Kaso, bawal din ang maalat. Kailangang umiwas sa mga sawsawan, gaya ng toyo o patis, o liquid seasoning. Kapag di ko nabantayan ang alat, mabilis na tumataba ang aking mga paa, at ang mga daliri ko sa paa ay namimintog na parang mga daliri ng baboy.

Dapat ko ring bantayan ang iba pang pagkain, tulad ng gatas at saging. Problema ito dahil mahirap maghanap ng pagkaing masarap pero walang lasa.

kung mahirap na gawain ang pag-aantabay sa kinakain, pero mas mahirap ang pagkokontrol ng damdamin. Madaling maunawaan ang dahas ng labis na kalungkutan. Pero hindi rin dapat ang maging sobrang saya.

Kaya dapat kong ipagdiwang ang araw na ito: Ang unang linggo ng muli kong pagtuturo.
Ang unang linggo ng muli kong pagbabalik sa tanging mundong nais kong kabilangan. Maari ko na lamang ipagdiwang nang munti at unti-unti ang galak na nadarama ko sa maliliit na tagumpay. Saka na tantusan ang malalaki at malalawak na pagwawagi. Ang unang buwan, Ang unang semestre. At ang unang taon. Kung palarin akong abutin pa iyon.

Samantala'y dapat lamang na maging kasiya-siya para sa akin ang unang linggo. Unang apat na araw ng pagkakaroon ng pagkakataong maging bahagi ng karanasan at kamalayan ng halos limampung kabataan.

Ano'ng hahapin pa? Ang iba'y bahala na. Dumating kung dumating. Kung hindi, huwag mabigo o mangamba. Ang unang linggo ay sapat nang kagalakan.. Bakit maghahanap pa ng iba?

Mahirap Talikdan ang isang Kaibigan

Una, kailangan mong humakbang palayo sa mga bagay na nagbibigay sa 'yo ng di-mumunting lugod. Kailangan mong kumbinsihin ang iyong sarili na ang dating nakasisiya sa iyo ay wala nang halaga; na hindi ka na napupukaw ng mga bagay na nagpapangiti sa iyo, o pumapawi sa iyong lumbay. Ibana ang epekto ng mga bagay.

Kailangan mo ring aminin, totoo man o hindi, na nagbago ka na. Parang batang biglang nagdiwang ng kaarawan at natagpuan ang sarili na mas malaki kaysa dati. Maraming pagbabago sa katawan ang kailangan pang makasanayan, gaya ng balahibong- pusa sa nguso, buhok sa kilikili, o pagpiyok ng boses. Sapagkat ang dating ikaw ay hindi na siya. Bigla, naging ibang tao na. Ang kaibigan niya ay hindi na niya kaibigan ni kakilala ngayon. at gayon ka rin. Ikaw ay naging estranghero sa kanya at sa sarili mo.

Ito ang mga bagay na umuukilkil sa isip ko habang binabagabag pa rin ng isipin kung ano talaga ang nangyari kay Min. Pero ang totoo, binabagabag ako ng alaala ng dating kaibigan, ni E.

Sa pagtalikod kasi sa dating kaibigan, hindi sapat ang humakbang lang palayo. Kailangang maghukay sa lupa upang ilibing isa-isa ang bawat titik ng kanyang pangalan, o ng sarili mo. dahil ang pagtalikod sa kaibigan ay halos katumbas ng pagkitil sa sarili. {arang pagpapatiwakal.

Noong araw pa, talos ko nang ang pinakamahalagang relasyon sa ating buhay ay ang pakikipagkaibigan.

Mas mahigit pa ito kaysa kapatid, asawa, o anak. Ang magkapatid ay pinagbuklod ng dugo; hjindi nila pinagpasyahan, aksidente lang ng genes. ganito rin sa anak at magulang. Ang sa asawa ay iba naman. Pinili mo nga. Ngunit sa sandaling piliin mo, wala ka nang kawala. Para kang makukulong sa ugnayang iyon. Literal kang "nakatali" sa ugnayang mahirap talikuran dahil pinagbuklod ang mag-asawa ng ritwal. Kaya ideyal na ugnayan ang kaibigan dahil kahit walang pagbubuklod para kayong isa. At hindi kayo nakatali para patuloy na maging magkaibigan. Kahit anong oras o sa anong dahilan ay maaaring mapatid ang ugnayan, pero pinili ninyong maging magkaibigan. Ang dalawang tao ay hindi kinakailangang magkasama o magkalapit para manatiling magkaibigan. anumang oras ay maaaring tumalikod o humnakn\bang palayo ang isa't isa, pero hang hindi kayo nagpapasyang gawing iyon, mananatiling naroon ang matibay at di-nakikitang lubid na bumibigkis sa dalawang tao.

Kaya aminin ko man o hindi, hanggang ngayon ay lihim kong iniluluha, ipinagluluksa si E.

Pabgarao kong Noche Buena

Huling Hapunan ang ninanasa ng marami, bilang pag-alaala at pagpupugay sa La Ultima Cena ni Hesukristo. Ang mga nasa preso at sentensiyado ng silya-elelektrika ay pinag-iisiup ng last meal. Sugpo at alimango ang kadalasang kabilang sa pinakahuling putahe. Pero maitatanong kung ano ang saysay nito o paano ka masisiyahan gaano man kagarbo ang mga nakahaing pagkain, kung alam na alam mong makaraan ang ilang oras ay tepok ka na.

Kaya nakakaaliw ang sarbey na ginawa ng Time Magazine. Mga pinakasikat na chefs sa buong mundo ang tinanong nila kung ano ang ihahandang last meal para sa sarili. Kataka-takang ay gusto ng marami ay mga simpleng comfort food, pagkain ng kanilang kabataan. Pagkaing katambal ng lasa at alaala, hindi kailangang pabuloso o naiiba tulad ng mga pagkaing inihahanda nila at nagbigay sa kanila ng marangal na reputasyon.

Kaya naisip ko ang pangarap na Noche Buena para sa mga Filipino. Bakit Noche Buena? Dahil ito ang pinaka-espesyal na salo-salo sa pamilya natin. Ito ang salo-salong tiyak na pinaghahandaan ng lahat, me pera man o wala.

Noong araw, ang Noche Buena sa akin ay hindi kumpleto kung walang isang puswelo ng mainit na tsokolate (mas ispesyal kung Hershey's pero ubra na kahit Ricoa o Serg's ng aking kabataan, Siyempre, bukod sa tsokolate, kailangang mayroon ding ilang hiwa ng hamon at ilang piraso ng hotdog. Nang itanong ko sa sarili ko kung bakit gayon ang naisip ko ay dahil iyon ang noche buenang pinakamadaling ihanda ng pamilyang gaya namin. noong araw na nakatira pa kami sa isang entreswelo sa La Loma. Isang pamilya na walang pera at walang panahong magluto. Dahil laging may tinatapos na tahiin si nanay, lasing kundi man tulog si tatay, wala sa bahay o mahimbing ang tulog ng mga kapatid ko, at tanging ako ang gising dahil kailangang tumulong sa paglililip kay nanay.

Nang simulan kong pag-isipan ang pangarap kong Noche Buena, nagulat ako sa sarili ko. Hindi lang pagkain ang naisip ko; katunayan, hindi iyon ang unang pumasok sa isip ko kundi kung sino-sino ang makakasama ko sa pangarap kong salo-salo bago sumpit o kasabay ng pagpitada ng Pasko.

Siyempre, masarap makasama ang lahat ng kamag-anak sa huling Noche Buena. Pero hindi iyon totooo. Kahit sa mga kamag-anak ay mayroon ding natatangi. Kaya ang pipiliin ko ay ilan lang sa kanila. Dapat na kasalo ko roon si Luna, dahil siya ang una kong apo, ang tubo sa aming mga puhunan kung baga. Nandoon din si Ann, Gusto ring kasalo sina nanay at tatay. Kung papayagan pa akong magsama ng isa o dalawang tao, marahil isasama ko sina Tanya at Yasmin. Dapat linawing hindi ibig sabihin ay sila lamang ang gusto kong kasalo. Pero kung limitado lang ang puwedeng makasama sa mesa, sila ang gusto ko kasama at hindi ko kailangang magpaliwanag kung bakit.

Ngayon, ano ang gusto kong ihanda o kainin sa pangarap kong Noche Buena. Siyempre, dahil noche buena, inaasahan nating umaapaw ang mesa sa kung ano-anong masarap na putahe bukod sa mga nuts at prutas na panghimagas. May ilang partikular na pagkaing hahanapin ko. Una, dapat may mechadong baboy - 'yong sagana sa tomato sauce at nangangapal sa taba. sana, mayroon ding paksiw na pata at dinuguang ulo ng baboy. Maghahanap din ako ng fruit cake, na maraming nuts at glazed fruits. Saka mainit na puswelo ng tsokolate, bilang pagwawakas ng noche buena, kasabay ng isang piraso ng ham sandwich.

Hindi kumpleto ang okasyon kung walang exchange gift pagkaraan, habang tumutugtog ang mga paborito kong Christmas carols.

Kayo, ano bang pangarap ninyong Noche Buena?

ang Nangyari kay Min

Ang laki pala ng epekto sa akin ng balita tungkol kay Min. Akala ko'y parang hangin lamang na nagdaan ang sinabi ni J, tungkol sa asawa ng isang kaibigan namin, pero hindi pala. Bukod sa umuukilkil sa isip ko ang pangyayari at binabagabag ng mga pag-uusisa kung bakit binago nito si Min, ang mahinhin, di-makabasag-pinggang si Min, itinatanong din ng isip ko kung ano ang epekto ng lahat ng ito kay Maan.

Siguro, ang tanging konsolasyon ay ang pangyayaring hindi na bata si Maan, ang tanging anak ni Min sa aking dating kaibigan, na nasubaybayan ko rin ang paglagi dahil matagal ring naging child talent sa Batibot. Mau gulang na si Maan nang mangyari ang masasakit na pagbabago, bukod sa siya ay isang matalinong bata kaya marahil, may likas na tibay siya upang sumalunga sa mga pait na ibinato sa kanya ng buhay.

Idagdag pa sa pag-iisip ko na nagkataong nang gabing iyon ang usapan tungkol sa battery o pang-aabuso sa asawa ang siyang paksa nang maghiwa-hiwalay kami nina J. at I. Wala namang gaanong sinabi si J. Nabanggit lang niyang naging tomboy si Min. Itinanong lang niya kung nabalitaan namin. Halos wala ngang nakapansin sa sinabi niya, maliban marahil sa akin na siyang nagpalawig sa usapan.
Sabi ko, kung nagkaganoon man, naiintindihan ko si Min, dahil halos kahawig iyon nang nangyari sa akin. Minabuti ko pang maging bakla, kaysa manatiling asawa ng asawa ko.

Kanina, nang magising ako ay naitanong ko sa aking isip kung hindi kaya maaring ituring na bunga ng battery o pang-aabuso ang nangyaring pagbabago ni Min. Posible kayang dalawang pang-aabuso ang naganap? Abuso kay Min at abuso kay Maan.

Sumagi rin sa isip ko kung ako kaya ay biktima rin ng pang-aabuso kaya ganito sang naging pagkatao ko.

Ano kaya ang magiging paliwanag ni I.?

Henesis ng Isang Nobela

(Paimanhin kung medyo may kaguluhan at walang porma ang sumusunod na entry. Talagang magulo ito dahil nagsisailbi itong panimulang tala sa naisip kong isang nobela. Hindi isang munti pero integral na akda ang layok ko dito, di tulad ng ibang blog entries, pero mainam itong dokumentasyon kung paano ako mag-isip tungkol sa isang binabalak na writing project. Kaya lang, gaya ng anomang balak, malaki ang posibilidad na hindiko naman maisulat ang proyektong ito. Pero talagang ganoon. may mga balak na gaano mang kaganda o kabuti ay mananatiling balak lang lamang, at sapat na iyon.)

Binabagabag ako ng kuwento ng batang nagbigti. Habang pinanonood ko ang pagtatanghal ng Wish Ko Lang na nagtampok sa kanyang kuwento, hindi ko maiwasan ang hindi mapaiyak. Kunsabagay, hindi naman kayaka-taka iyon dahil hindi lang sa sadyang napakaiyakin ko, kundi marami talaga ang nabagabag ng pagpapakamatay ni Mariannete. Bakit nga ba lubhang nakatitigatig ang pangyayaring iyon?

Una, bata - biruin mo, bata ang nagpakamatay. Bata ang pumuti sa sariling buhay! - bata ang kay agang pinanawan ng pag-asa at ng lakas na makipagtagisan sa buhay. Hindi normal ang ganitong bagay. Dahil hindi dapat nagpapakamatay ang bata. Ang karaniwang larawan natin sa mga bata ay bilang pag-asa. Pero si Mariannete ay nagsilbing imahen ng desperasyon.

Pangalawa, parang lahat tayo ay hindi makakaiwas na hindi maging responsable sa kanyanyang kamatayan. Parang bawat isa sa atin ay may kasalanan, at nais nating iiwas ang ating mga mukha sa paninisi ng ating konsensiya. Gusto nating pangatwiranan ang ating mga sarili para makapahugas tayo ng kamay. Pero hindi puwede ang gayon, dahil nga bata ang namatay at ang bata ay laging panmanagutan ng buong lipunan.

Bago ko nabalitaan ang nangyari kay Mariannete, pinag-iisipan lo kung anong kuwento ang mabubuo ko sa balita tungkol sa batang natagpuang patay sa loob ng isang maleta. Hindi ko na alam ko ano ang naging wakas ng kasong iyon. Halos kasabay niyon ang kaso ng batang tumalon sa kanyang paaralan sa Malate, matapos ipagtapat sa ilang kaklaser na siya'y biktima ng pang- aabuso.

Naiugnay ko ito sa konsepto ni Mebuyan, ang diyosa na maraming suso at kumakalinga sa mga patay na batang naglalakbay tungo sa kabilang buhay. Bakit mayroon tayong ganitong karakter sa ating sinaunang mitolohiya. Siguro, kinukupko ni Mebuyan ang mga patay na bata para bigyan ng kalinga at huwag manimdim sa pagkawala ng kanilang mga magulang.

Maaaring ang nobela ay pamagatang "Mga Apo ni Mebuyan" at magpapakita na higit na kaawa-awa ang mga batang nanatiling buhay kahit pinanawan ng mga pangarap: mga batang nakikipaglaban para basta lamang makaraos. Mga batang buhay nga pero mas masahol pa sa mga batang patay o nagpakamatay. Masahol pa sa mga batang pinatay. Sila ang tunay na mga batang isinumpa. Sila ang mga apo ni Mebuyan na naiwan sa ibabaw ng lupa.

Ililigtas ba Tayo ng mga Libro?

Umuukilkil pa rin sa kamalayan ang nangyari kay Mannete, ang batang taga- Davao na nagbigti para takasan ang sobrang kahirapan. Nang mapanood ko ang programa sa YV na nagpakita ng naiwan niyang notebook na ginawang diary, muli akong binagabag ng tanong: Hindi ba tayo kayang iligtas ng libro mula sa kapahamakan ng kahirapan? Naitanong ko ito sa sarili dahil sa paniwala kong hindi madaling mawalan ng pag-asa ang mga taong nagbabasa ng panitikan.

Hanggang sa matanto kong mali pala ang nauna kong pahayag. Hindi libro ang nagbibigay ng pag-asa at pangarap. Kundi ang pagbabasa ng panitikan.

Kahit ito ang mahina pa ring pormulasyon nang talagang nais kong sabihin, kaugnay nang nangyari kay Mannete Amper.Gusto kong maniwala na ililigtas tayo ng pag0asa, ng panitikan mula sa desperasyon.

Tutuo, nahindi lamang panitikan ang makapagliligtas sa atin. Ni hindi tayo kailangang iligtas kung ginagawa natin ang lahat para mabuhay. Dahil habang nangungunyapit tayo sa manipis na hibla ng buhay, okey pa ang lahat.

Pero paano nga tayong mananatiling nangungunyapit sa hibla na panipis nang panipis? Ito ang nais kong pag-isipan. Ito ang nais kong ihanap ng kasagutan. Dahil ito, sa palagay ko, ang kalagayan ngayon ng maraming Filipino. Nangungunyapit na lamang, at walang ano-ano ay mapapatid ang hibla o huhulagpos ang mga daliri sa pagkakakapit.

Ano ang magliligtas sa atin?.

Give away sa Audience

Panay ang panood ko ng TV dahil lagi akong walang magawa sa bahay, lalo mula nitong Abril nang ma-stroke ako. Kung ano-anong klase ng programa ang pinapanood ko, lalo sa cable. Mulang halos paggising sa umaga hanggang bago humiga para matulog sa gabi. Minsan, nakahiga na ako ay mapapabangon pa kapag hindi agad dinalaw ng antok at, hayaan kong ang utak ay salakayin ng inip. Mag-aalis ako ng kumot o kakalas sa dantayan.. Mapapabangon. Kakapain ko ang remote ng telebisyon at mauupong nakaharap sa "tangang kahon" hanggang sa manghapdi ang mga mata ko sa hilam ng antok.

Matagal-tagal ko na ring napapansin ang ginagawa ng mga programa sa Amerika, lalo na iyong may live audience sa studio. At pinag-usapan pa ito sa pinakabagong istasyon sa cable, sa programang The View. Ang pamimigay sa studio audience ng kung ano-anong give away mula sa mga tagapagtaguyod ng programa. Minsan snack items para sa food show ni Rachel Ray. Minsan, libro. Iba't ibang klase ng domestic items, cd, laruan, babasahin, ear phones at kikay kits. Kadalasan, hindi gaanong mahalaga kung isa-isa pero malaki-laking pera ang katumbas at pagsasama-samahin ang katumbas. Pinakagalante ang programa ni Oprah.

Naalala ko tuloy ang panonood namin ni nanay ng Talents Unlimited sa Aduana. Programa iyon sa radyo ng ABS , parang Eat Bulaga sa radyo tuwing tanghali. Si Ben Aniceto ang host at may mga guests na singers at artista. Iyon ang una kong pasok sa stdio. Alas-nuwebe pa lang ng umaga ay may pumipila na paea maging studio audience. Pareho kami ni nanay na sinuwerteng mapili bilang contestents. Hindi kami nanalo pero natatandaan kong hindi kami umuwi nang luhaan. Maybitbit kaming kung ano=ano: Rufina patis, maliit at di-gaanong mahalagang items, at gift certificate mula sa Santos portrait. Ang retrato kong 8 x 10 black and white mula sa "retratista ng mga bituin" ang pinakamahal kong pag-aari noong araw.

Hinihintay kong sundan ang pamimigay ng give away sa audience ng mga programa dito sa Pilipinas. Para magkaroon ng dagdag na pagkakitaan ang mga nag-aabalang pumila para manood sa mga programang ito. Naranasan na ba ninyo ang manood sa mga programa? Maraming oras ang kailangang gugulin para sa isang oras na programa. Halos kalahating araw ang kailangang gugulin. Kaya para masulit ang panahong ginugugol ng audience para magmukhang may tagapanood ang programa, kailangang may mapala naman ang mga manonood. Siyempre, mas mabuti kung hindi lang manonood sa studio ang mabibiyayaan. Mas mabuti kung pati audience sa bahay, pero baka suntok sa buwan na ang humiling nang gayon.

Tutal, wala naman tayong maaasahang mahihita mula sa nilalaman ng mga programa, lalo ng mga programa sa telebisyon ng ABS CBN at GMA.. Mabigyan man lamang sana nila ang audience kahit ng mga give aways gaya ng sardinas, bigas, groseri, mga makakain, kundi man kabuhayan, ng pamilya. Kung hindi rin lamang maasahan ang mga miyembro ng produksiyon na dagdagan ng mas matino-tinong nilalaman ang programa, paghanapin na lang sila ng network ng mga sponsors na magbibigay ng mas maraming give aways sa audience.

Kung dito magpapaligsahan ang mga programa, baka sakaling maging interesante ang network wars.